PBLK, Takas Kesinliği ve Anayasa Mahkemesi
7596 sayılı Kanun karşısında PBLK bakımından ileri sürülebilecek aykırılık iddiaları ve Anayasa Mahkemesi yolunun sınırları.
İçindekiler
7596 sayılı Kanun 27 Ekim 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Tasfiye kararından önce iade emri verip emri gerçekleşmeyen yatırımcılar (PBLK) bakımından hangi aykırılık iddialarının ileri sürülebileceği tartışılıyor. Bu iddiaların başlangıç noktası takas kesinliği kuralıdır; Anayasa Mahkemesi yolunun ise kendi sınırları vardır.
Takas Kesinliği ve Aykırılık İddiası
Takas, bir emrin karşılıklı olarak yerine getirildiği aşamadır. Sermaye Piyasası Kanunu, bu aşamaya girmiş talimatların ve ödeme işlemlerinin sonradan geri alınamayacağını ve iptal edilemeyeceğini söyler. Kural, sistemin güvenilirliğini korumak içindir. Koruduğu şey talimatın varlığıdır; o talimatın belirli bir fiyattan karşılanacağına dair bir güvence vermez.
PBLK durumundaki yatırımcıda talimat bu aşamaya girmiş ve geri alınamaz hâle gelmişse, kaydı tutulan bir alacak doğmuştur. 7596 sayılı Kanun bu talimatları yalnızca md. 3/5'in son cümlesinde, payları bloke edilmiş olanları fon pay sahibi saymak için anar ve ödemeyi tamamen başka bir ölçüye bağlar (md. 4). Talimat biçimsel olarak iptal edilmez, ancak ekonomik içeriği boşalır. Düzenlemenin 17 Eylül 2026 tarihinden geçerli olması (md. 8), bu sonucun emirlerin verildiği günleri de kapsamasına yol açar. TEFAS Uygulama Esaslarının 17.01.2020 tarihli metninde de (md. 10/2) kurucuya getirilen işlem kısıtlamasının, Platform üzerinden satılan fon paylarını geri alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağı düzenlenmiştir; bu hüküm alacağın varlığını destekler, ancak fiyat ve ödeme ölçüsü hakkında bir güvence içermez.
Bu iddiaya iki itiraz yöneltilebilir. Birincisi, kuralın koruması talimatın taraflarca ya da tasfiye ile görevli kuruluşça geri alınmasına karşıdır; sonraki tarihli bir kanunun ödeme ölçüsünü değiştirmesine karşı değildir. İkincisi, bu kuralın borsa işlemlerinin takasını mı yoksa fon katılma payı iade emirlerini de mi kapsadığı tartışmalıdır. Bu nedenle emrin hangi aşamaya kadar geldiği her dosyada ayrıca ortaya konmalıdır.
Asıl Mesele: Mülkiyet Hakkı
İki kanun arasındaki çelişki tek başına Anayasa'ya aykırılık sayılmaz. Anayasa Mahkemesi kanunlar arasındaki uyumu değil, kanunun Anayasa'ya uygunluğunu denetler. Sonraki ve özel nitelikteki bir kanunun önceki kuralı değiştirmesi, kural olarak yasama yetkisinin kullanılmasıdır. Takas kesinliği bu yüzden Anayasa Mahkemesi önünde bağımsız bir iptal sebebi değil, mülkiyet hakkı iddiasını güçlendiren bir dayanaktır. Kurul kararlarına karşı idare mahkemesinde açılacak davada ise durum farklıdır: idari işlemin kanuna aykırılığı başlı başına bir iptal sebebidir. 17 Eylül talimatlarının iptali ve gerçekleşmeyen talimatların ödeme sırasında tavana tabi tutulması bakımından 79. maddeye aykırılık, mülkiyet hakkından bağımsız olarak ileri sürülebilir; kuralın iade talimatlarını kapsayıp kapsamadığı tartışması bu davada da belirleyici olur.
Kesinleşmiş bir talimattan doğan alacak da hesaptaki katılma payı da Anayasa'nın koruduğu malvarlığı değeridir. Düzenlemenin amacı meşrudur; fon malvarlığının adil ve bütüncül dağıtımı amaçlanır. Tartışma amacın değil aracın ölçüsünde toplanır. Ödemenin kaydı tutulmuş alacak yerine güncellenmiş yatırım tutarına bağlanması, bazı yatırımcılarda alacağın önemli bölümünün karşılanmaması sonucunu doğurur. Kanunun genel gerekçesi bu hesabın nihai alacağın yerine geçmediğini söyler, ancak Kanun metni aradaki farkın nasıl kapanacağını göstermez.
Belirsizlikler ve Kanunda Düzenlenmeyenler
Hukuk devleti, kişinin hukuki durumunu önceden görebilmesini gerektirir. Kanun, güncellemenin tasfiye tarihine kadar yapılacağını söyler ama tasfiye tarihini tanımlamaz. Bir milyon liralık ara ödeme tavanının fon başına mı kişi başına mı uygulanacağı da açık değildir: madde metni ödemeyi “ilgili fonun tasfiye malvarlığından” yapıyor ve fon bazlı okumaya elverişli; gerekçe ise “kişi başına” diyor. Kurul, 30 Eylül tarihli kararında olduğu gibi Kanunun uygulanmasına ilişkin 27 Ekim 2026 tarihli 76/1903 sayılı kararında da tavanı fon başına uyguladı; Kanun metnindeki belirsizlik böylece Kurul kararıyla giderilmiş oldu. Düzenleme ayrıca 17 Eylül 2026 tarihinden geçerli kılınır. Kanunların geçmişe yürümesi mutlak biçimde yasak değildir, ancak kazanılmış hakları zedeleyen geçmişe yürüme denetime tabidir.
Temel haklar ancak kanunla sınırlanabilir, yasama yetkisi devredilemez. 7596 sayılı Kanun ise ara ödeme yapılacak fonların hangileri olacağını, dağıtım sırasını, asgari ara ödeme tutarını ve en düşük tutardan başlama yönteminin uygulanıp uygulanmayacağını Kurula bırakır (md. 3/1, 4/2, 4/3). Bunlar ödemenin kime, ne kadar ve hangi sırayla yapılacağını belirleyen unsurlardır. Hakkın çerçevesinin kanunda çizilmeyip idareye bırakılması tartışmaya açıktır.
Eşitlik
Aynı günlerde aynı fiyattan çıkmak isteyen iki yatırımcıdan biri parasını almış, diğerinin emri gerçekleşmemiştir. Kanun, çıkabilmiş olanın aldığı tutar için gönüllü iade dışında bir yükümlülük getirmez (yargı yoluyla tahsil ve müsadere imkânı saklıdır); emri gerçekleşmeyenin ödemesini ise güncellenmiş yatırım tutarına indirir. Aralarındaki farkı kapatan bir karşılık öngörülmez. Benzer durumdaki iki kişinin böyle ayrışması, eşitlik bakımından ileri sürülebilecek bir itirazdır.
Anayasa Mahkemesi ve Bugünkü Durum
Doğrudan iptal davasını yalnızca Cumhurbaşkanı, Meclisteki en kalabalık iki siyasi parti grubu veya Meclis üye tamsayısının beşte biri, yani yüz yirmi milletvekili açabilir; süre yayımdan itibaren altmış gündür ve 7596 sayılı Kanun için 25 Aralık 2026'da dolar (Anayasa md. 150, 151). Yatırımcının doğrudan dava açma hakkı yoktur. Sık yapılan bir yanılgı da şudur: Anayasa Mahkemesi bir hükmü iptal etse bile kararı geçmişe yürümez. İptal beklentisi, daha önce yapılmış bir ödemeyi kendiliğinden geri getirmez.
7596 sayılı Kanun 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi; artık ortada bir kanun hükmü vardır. Kurulun 17 Eylül 2026 tarihli kararına karşı altmış günlük idari dava süresi, tasfiye kararının kendisine itiraz edecekler ve 17 Eylül’de talimatı iptal edilenler bakımından 16 Kasım 2026’da dolar. Gerçekleşmeyen talimat sahipleri bakımından ise Kanun md. 3/5 payları bloke edilmiş olanları fon pay sahibi saydığından ve Kurulun 22 Ekim 2026 tarihli duyurusu bu talimatların diğer pay sahipleriyle eşit koşullarda değerlendirileceğini belirttiğinden, dava konusu ileride net yatırım tutarını belirleyecek ya da ödemeyi yapacak işlemdir; 16 Kasım bu grup için kritik değildir. İtirazın yeri, kişinin kendi dosyasında karşılaşacağı işlemdir: net yatırım tutarının tespiti, ödemenin reddi veya eksik ödeme. Anayasaya aykırılık iddiası da bu davada ileri sürülür (Anayasa md. 152); bu yol bir süreye bağlı değildir.
Sonuç
Takas kesinliği, kanuna karşı Anayasa Mahkemesi önünde tek başına iptal sebebi oluşturmaz, ancak mülkiyet hakkı iddiasını güçlendirir; Kurul işlemlerine karşı idare mahkemesinde ise doğrudan bir hukuka aykırılık sebebi olarak ileri sürülebilir. Daha güçlü iki dayanak, ödemenin kime ve ne kadar yapılacağını belirleyen unsurların kanunda değil Kurul kararında bırakılması ile tasfiye tarihinin tanımsızlığı ve bir milyon liralık tavandaki belirsizliktir.
Her dosyada emir tarihi, emir günündeki birim pay fiyatı ve pay adedi kayıtlarının derlenmiş olması, bu tartışmada ispat bakımından belirleyicidir. 7596 sayılı Kanun 22 Ekim 2026'da TBMM Genel Kurulunda kabul edildi ve 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi; yayımlanan metin, burada ele alınan hükümler bakımından Genel Kurulda kabul edilen metinle aynıdır.
Dayandığı kaynaklar
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu
7596 sayılı Kanun (27.10.2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete) ve kanun teklifinin genel gerekçesi
27.10.2026 tarih ve 76/1903 sayılı Kurul kararı (SPK Bülteni 2026/76)
Anayasa md. 35 ve 10
SPKn md. 79
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu md. 2
Takasbank, TEFAS Uygulama Esasları (17.01.2020 tarihli metin) md. 10/2: https://www.takasbank.com.tr/documents/prosedurler/tefas-uygulama-esaslari-17012020.pdf
Bu yazı Ekim 2026 itibarıyla yayımlanmış karar ve duyurulara dayanır. Güncelleme notu yazının başındadır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz.
Kaynak: https://www.adnandereli.av.tr/yazilar/pblk-takas-kesinligi-ve-anayasa-mahkemesi.html · Yazdırma tarihi:
Av. Adnan Dereli · İstanbul Barosu · iletisim@adnandereli.av.tr