Haksız Rekabet Nedir, Hangi Davalar Açılabilir?

Hangi ticari davranışlar haksız rekabet sayılır, kimler dava açabilir ve mahkemeden neler istenebilir?

Bir rakibin ürünlerinizi kötüleyen reklamı, ambalajınıza benzetilmiş bir ürünün piyasaya sürülmesi ya da ayrılan bir çalışanın müşteri bilgilerini yeni işyerinde kullanması, işletmeler için doğrudan müşteri ve itibar kaybı demektir. Türk Ticaret Kanunu bu tür davranışları haksız rekabet başlığı altında düzenler ve zarar gören ya da zarar tehlikesiyle karşılaşan kişiye çeşitli davalar tanır. Bu yazı, haksız rekabetin ne olduğunu, kanunda hangi örneklerin sayıldığını, hangi davaların kimler tarafından açılabileceğini ve dava sürerken başvurulabilecek ihtiyati tedbiri ele alıyor.

Genel Hüküm: Dürüstlük Kuralına Aykırılık

TTK’nın 54. maddesine göre haksız rekabete ilişkin hükümlerin amacı, bütün katılanların menfaatine, dürüst ve bozulmamış rekabetin sağlanmasıdır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, rakipler arasında veya tedarik edenlerle müşteriler arasındaki ilişkileri etkileyen aldatıcı ya da dürüstlük kuralına diğer şekillerde aykırı davranışları ve ticari uygulamaları haksız ve hukuka aykırı sayar. Böylece koruma yalnızca rakip işletmeler arasındaki ilişkiyle sınırlı tutulmamış, müşteriler ve tüketiciler de kapsama alınmıştır.

Bu genel hüküm, kanunda tek tek sayılmayan davranışların da haksız rekabet sayılabilmesini sağlar. Somut olayda belirleyici olan, davranışın piyasadaki dürüst rekabet düzenini bozup bozmadığıdır. Davranışın haksız rekabet oluşturması için kural olarak kusur aranmaz; kusur, ileride görüleceği gibi, yalnızca tazminat talebinde önem kazanır.

Kanunda Örnek Olarak Sayılan Hâller

TTK’nın 55. maddesi, dürüstlük kuralına aykırı davranışları “başlıca” ifadesiyle saymıştır; liste sınırlayıcı değil, örnekleyicidir. İlk grup, dürüstlük kuralına aykırı reklamlar ve satış yöntemleridir. Başkalarını, mallarını, iş ürünlerini, fiyatlarını veya faaliyetlerini yanlış, yanıltıcı ya da gereksiz yere incitici açıklamalarla kötülemek, kendisi ya da işletmesi hakkında gerçeğe aykırı veya yanıltıcı açıklamalar yapmak, başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak, kendini veya ürünlerini başkalarıyla gerçeğe aykırı, yanıltıcı ya da rakibini gereksiz yere kötüleyici biçimde karşılaştırmak ve müşterinin karar verme özgürlüğünü saldırgan satış yöntemleriyle sınırlamak bu grupta yer alır (TTK md. 55/1-a).

Kanun bunların yanında başka davranışları da ayrıca saymıştır. Başkalarını sözleşmeyi ihlal etmeye ya da sona erdirmeye yöneltmek (md. 55/1-b), başkasına ait iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmak (md. 55/1-c), üretim ve iş sırlarını hukuka aykırı olarak ifşa etmek (md. 55/1-d), rakiplerin de uymak zorunda olduğu iş şartlarına uymamak (md. 55/1-e) ve dürüstlük kuralına aykırı işlem şartları kullanmak (md. 55/1-f) da haksız rekabet hâlleridir.

Açılabilecek Davalar

Haksız rekabet sebebiyle müşterileri, kredisi, meslekî itibarı, ticari faaliyetleri veya diğer ekonomik menfaatleri zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek olan kişi, TTK’nın 56. maddesine göre beş ayrı talepte bulunabilir. Bunlar, fiilin haksız olup olmadığının tespiti, haksız rekabetin men’i, haksız rekabetin sonucu olan maddi durumun ortadan kaldırılması (ref), kusur varsa maddi tazminat ve manevi tazminattır. Ref talebi; haksız rekabet yanlış veya yanıltıcı beyanlarla yapılmışsa bu beyanların düzeltilmesini, tecavüzün önlenmesi için kaçınılmazsa haksız rekabetin işlenmesinde etkili olan araçların ve malların imhasını da kapsar.

Tespit, men ve ref davaları için kusur gerekmez; davalının davranışının haksız rekabet oluşturması yeterlidir. Maddi tazminat ise ancak kusur varsa istenebilir; manevi tazminat için ayrıca TBK’nın 58. maddesindeki şartların gerçekleşmesi gerekir. Kanun, tazminat bakımından hâkime önemli bir imkân daha tanır: Hâkim, davacı lehine tazminat olarak, haksız rekabet sonucunda davalının elde etmesi mümkün görülen menfaatin karşılığına da karar verebilir (TTK md. 56/1). Zararın tam olarak ispatlanmasının güç olduğu durumlarda bu hüküm özellikle önem taşır.

Kimler Dava Açabilir, Kime Karşı Açılır?

Dava hakkı öncelikle ekonomik menfaati zarar gören veya tehlikeye düşen rakip işletmeye aittir. Ekonomik çıkarları zarar gören ya da böyle bir tehlikeyle karşılaşabilecek müşteriler de aynı davaları açabilir, ancak araçların ve malların imhasını isteyemez (TTK md. 56/2). Ticaret ve sanayi odaları, esnaf odaları, borsalar, üyelerinin ekonomik menfaatlerini korumaya yetkili meslekî ve ekonomik birlikler, tüketicilerin ekonomik menfaatlerini koruyan sivil toplum kuruluşları ve kamusal nitelikteki kurumlar ise yalnızca tespit, men ve ref davalarını açabilir (TTK md. 56/3). Men ve ref yönündeki hüküm, haksız rekabete konu malları davalıdan doğrudan veya dolaylı olarak ticari amaçla edinen kişiler hakkında da icra olunur (TTK md. 56/4).

Haksız rekabet fiili, çalışanlar veya işçiler tarafından hizmetlerini ya da işlerini gördükleri sırada işlenmişse, tespit, men ve ref davaları onları çalıştıranlara karşı da açılabilir; maddi ve manevi tazminat davaları bakımından ise Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır (TTK md. 57). Haksız rekabet davaları TTK’da düzenlendiğinden mutlak ticari dava niteliğindedir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür (TTK md. 4/1). Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan tazminat talepleri bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır (TTK md. 5/A); tespit ve men talepleri ise bu kapsamda değildir.

Dava Sürerken İhtiyati Tedbir ve Süreler

Haksız rekabetin yargılama boyunca sürmesi, verilecek kararı etkisiz bırakabilir. Bu nedenle TTK’nın 61. maddesi, dava açma hakkına sahip olan kişinin talebi üzerine mahkemenin mevcut durumun olduğu gibi korunmasına, maddi durumun ortadan kaldırılmasına, haksız rekabetin önlenmesine ve yanlış veya yanıltıcı beyanların düzeltilmesine yönelik ihtiyati tedbirlere karar verebileceğini öngörür. Tedbirin şartları ve usulü bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun ihtiyati tedbire ilişkin hükümleri uygulanır; bu nedenle talep eden, haklılığını yaklaşık olarak ispat etmeli ve gecikmenin doğuracağı sakıncayı ortaya koymalıdır.

Haksız rekabet davaları için kanunda kısa bir zamanaşımı süresi öngörülmüştür: davaya hakkı olan tarafın bu hakların doğumunu öğrendiği günden itibaren bir yıl ve her hâlde doğumlarından itibaren üç yıl; fiil aynı zamanda daha uzun dava zamanaşımına tabi bir suç oluşturuyorsa bu uzun süre (TTK md. 60). Bu nedenle haksız rekabet fark edildiğinde reklam, ürün, yazışma ve internet kayıtları gibi delillerin tarihli olarak saklanması, hem tedbir talebinde hem de esas davada ispat kolaylığı sağlar. Sonuç olarak haksız rekabet, ticari hayatta karşılaşılan pek çok davranışı kapsayan geniş bir kavramdır; hangi talebin ileri sürüleceği, davranışın niteliğine, zararın ispat edilebilirliğine ve davanın kim tarafından açılacağına göre belirlenir.

Bu yazı Ekim 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata dayanır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz.

Av. Adnan Dereli · İstanbul Barosu · Sicil 51995