Ters Repo Nedir, Risk Nerede

Tasfiyedeki para piyasası fonları için rehber

Tasfiyedeki para piyasası fonlarının durumunu anlamak için önce ters repo işleminin nasıl işlediğini bilmek gerekir. Bu yazı, ters reponun ne olduğunu, borsada ve borsa dışında nasıl yapıldığını, Takasbank güvencesinin nerede başlayıp nerede bittiğini, yeni kuralların neyi değiştirdiğini ve TP2’deki tabloyu açıklıyor.

Ters Repo Nedir

Ters repoda fon, bir menkul kıymeti belirli bir tarihte geri satma taahhüdüyle satın alır. Ekonomik olarak karşı tarafa kısa vadeli borç verir ve menkul kıymeti teminat olarak tutar; vade sonunda da anaparasını faiziyle birlikte geri alır. Örneğin 100 milyon TL’lik, 1 gün vadeli ve yıllık %43 faizli bir işlemde fon, vade sonunda 100.117.808 TL alır.

Borsada ve Borsa Dışında Ters Repo

Borsada ters repo, Borsa İstanbul’un repo pazarlarında yapılır ve takası Takasbank üzerinden gerçekleşir. Pay senedi repo pazarında yalnızca BIST 50 endeksindeki paylar işleme konu olabilir ve bu paylar, vade sonuna kadar ters repo tarafı adına blokeli hesapta tutulur (Borsa İstanbul Pay Senedi Repo Pazarı; Takasbank BİAŞ BAP Takas ve MKT Prosedürü).

Borsa dışı ters repo ise fon ile karşı taraf arasında doğrudan yapılır. Bu işlemler fon toplam değerinin en fazla %10’u olabilir; 1 milyar TL’lik bir fonda bu sınır 100 milyon TL’dir. İşlem herhangi bir ilişkiden etkilenmeden, objektif koşullarda ve adil bir fiyatla yapılmalı; vade, faiz oranı ve karşı taraf en geç ertesi iş günü KAP’ta açıklanır (III-52.1 md. 19/3, 21/2, 21/3).

Takasbank Güvencesi ve Sınırı

Takasbank, merkezi karşı taraf hizmeti verdiği pazarlarda alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumuna geçer ve takasın tamamlanmasını üstlenir. Borçlu aracı kurum ödemezse, önce o kurumun teminatı ve garanti fonu katkısı kullanılır; bunlar yetmezse Takasbank’ın ayırdığı sermaye ve diğer üyelerin katkıları devreye girer. Bu hizmetin hangi pazarlarda verildiği Takasbank tarafından ayrıca duyurulur (Takasbank Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği md. 36; BAP Takas ve MKT Prosedürü md. 16).

Bu güvencenin sınırları da vardır. Merkezi karşı taraf hizmeti verilmeyen pazarlarda ve borsa dışı işlemlerde Takasbank’ın garantisi yoktur. Takasbank, aracı kurumların kendi müşterilerine karşı yükümlülüklerinden sorumlu tutulamaz ve mali sorumluluğu, garanti verdiği işlemin tutarıyla sınırlıdır; örnek işlemde bu tutar 100.117.808 TL’dir. Ayrıca güvence, paraya ne zaman erişileceğini belirlemez (Takasbank Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği md. 5/2, 34/1; BAP Takas ve MKT Prosedürü md. 16/4).

Örnek: Teminat Değer Kaybederse

Aynı işlemde teminat olarak 110 milyon TL değerinde BIST 50 payı alınmış olsun. Borçlu ödemez ve paylar üç gün üst üste taban olur: 110 → 99 → 89,1 → 80,19 milyon TL. Bu durumda teminat, borcun 19,93 milyon TL altında kalır.

Merkezi karşı taraf güvencesi varsa açık, güvence kaynaklarından karşılanır ve fon zarar etmez. Güvence yoksa ya da işlem borsa dışındaysa 19,93 milyon TL fonun zararıdır; 1 milyar TL’lik bir fonda bu, 100.000 TL’lik payı olan yatırımcı için yaklaşık 1.993 TL kayıp demektir. Bu örnek varsayımsaldır (Takasbank Merkezi Karşı Taraf Yönetmeliği md. 36; III-52.1 md. 21/2).

Yeni Kurallar

SPK’nın 28 Ağustos 2026 tarihli Rehberi ile para piyasası fonlarının pay senedi repo pazarındaki ters repo işlemleri, fon toplam değerinin %25’i ile sınırlandı; 1 milyar TL’lik bir fonda bu, en fazla 250 milyon TL demektir. Aynı Rehber’e göre katılım fonları dışındaki para piyasası fonları, portföylerinin en az %10’unu devlet iç borçlanma senetlerinde tutmak zorunda. Fonlara bu kurallara uyum için geçiş süresi tanındı.

TP2’de Tablo

21 Ağustos TEFAS verilerine göre TP2’nin fon büyüklüğü yaklaşık 203 milyar TL, toplam ters repo oranı ise %62,27’dir. Bu, yaklaşık 126 milyar TL’ye karşılık gelir. Eylül’deki KAP bildirimlerine göre fon, Tera Yatırım Menkul Değerler ile bir gün vadeli borsa dışı ters repo işlemleri yaptı (TP2 KAP bildirimleri, 09.09.2026 ve 15.09.2026). Bildirimlerdeki %43 faiz oranıdır; işlemin tutarı açıklanmadı.

Temmuz–Eylül 2026 döneminde BIST 50’de yer alan Katılımevim ve Destek Faktoring payları, teorik olarak pay senedi reposunda teminat gösterilebilirdi (Borsa İstanbul endeks dönem listeleri). Bu yönde resmî bir açıklama yoktur.

Bu yazı 22 Eylül 2026 tarihindeki karar ve duyurulara dayanır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz.

Av. Adnan Dereli · İstanbul Barosu · Sicil 51995