Fon Risk Seviyeleri

Ölçek 1 ile 7 arasındadır. 1 en düşük, 7 en yüksek.

Her yatırım fonunun yatırımcı bilgi formunda 1 ile 7 arasında bir risk değeri ilan edilir; 1 en düşük, 7 en yüksek seviyedir. Bu yazı, bu sayıyı kimin koyduğunu, neye göre hesaplandığını, neyi ölçmediğini ve tasfiyedeki fonlarda ilan edilmiş değerlerin ne gösterdiğini açıklıyor.

Bu Sayıyı Kim Koyuyor

Risk değerini, Sermaye Piyasası Kurulu'nun Rehber'de belirlediği yönteme göre fonu kuran portföy yönetim şirketi hesaplar. Sayıyı merkezi bir kurum üretmez; formdaki bilginin doğruluğundan ve güncelliğinden kurucu sorumludur.

Bu noktada izahname ile yatırımcı bilgi formu arasındaki fark önemlidir. İzahnamenin Kurul tarafından onaylanması zorunludur. Yatırımcı bilgi formunda yapılacak değişiklikler için ise Kurul onayı aranmaz; değişiklik altı iş günü önce Kurul'a bildirilir ve KAP'ta ilan edilir (III-52.1 sayılı Tebliğ md. 11, 12 ve 13). Emeklilik yatırım fonları ise ayrı bir rehbere tabidir.

Neye Göre Hesaplanır

Esas alınan veri, fonun geçmişteki fiyat oynaklığıdır. Kural olarak son beş yılın haftalık getirileri alınır, bunların yıllıklandırılmış standart sapması hesaplanır ve çıkan yüzde belirli bantlardan birine düşer. Buna göre risk değeri 1, %0,5 altındaki oynaklığa karşılık gelir; 2, %0,5 – %2; 3, %2 – %5; 4, %5 – %10; 5, %10 – %15; 6, %15 – %25 aralığını ifade eder; 7 ise %25 üstündeki oynaklığa verilir.

Aralıklar alttan kapalı, üstten açıktır; örneğin oynaklığı tam %2 olan fon üçüncü banttadır. Haftalık veri yoksa aylık getiriler kullanılır. Yeni kurulan fonlarda karşılaştırma ölçütünün oynaklığı, garantili ve koruma amaçlı fonlarda ise dayanak varlık üzerinden yapılan simülasyon esas alınır.

Neyi Ölçmez

Gösterge, fiyatın geçmişte ne kadar oynadığını ölçer, o kadar. Portföyün içeriği, yani fonun parasının hangi varlıkta durduğu hesaba girmez. Portföyün tek bir paya veya tek bir ihraççıya yığılması anlamına gelen yoğunlaşma da görünmez. Fonu yöneten şirketin mali durumu, yani kurucu riski de kapsam dışıdır. Örneğin ters repo yoluyla tek bir hisse senedini teminat alan bir para piyasası fonunda, bu yoğunlaşma risk değerine hiç yansımaz.

İlan Edilmiş Risk Değerleri

29.09.2026 tarihinde fon veri platformlarında görünen değerlere göre para piyasası fonlarından TLV'nin risk değeri 1, TP2, PRY ve PNU'nun risk değeri 2'dir. Hisse senedi fonu DOH ile serbest fon TMV'nin risk değeri 6, serbest fonlar TLY ve DFI'nin risk değeri ise 7'dir. Para piyasası fonlarının tamamı en düşük iki bantta yer alıyordu.

Bu değerler, tasfiye kapsamında olmayan ve benzer varlık yapısına sahip fonlarla karşılaştırıldığında şu tablo ortaya çıkar. Tasfiyedeki TP2'nin risk değeri 2 iken tasfiye dışındaki emsalinin değeri 1'dir. Tasfiyedeki DOH'un risk değeri 6, emsalininki de 6'dır. Tasfiyedeki TLY'nin risk değeri 7, emsalininki de 7'dir. Risk değerleri ya aynı ya da bir bant farklıdır; yani gösterge, tasfiyeye yol açan riski ayırt etmemiştir.

Düşük Gösterilirse Ne Olur

Sayının düşük çıkması tek başına aykırılık değildir; formül öyle veriyorsa kurucu doğru uygulamıştır. Aykırılık, formun bütün olarak yanıltıcı olmasından doğar. Tebliğ, formda risklere ilişkin uygun uyarıların bulunmasını arar ve formdaki yanlış, yanıltıcı veya eksik bilgiden doğan zarardan kurucuyu sorumlu tutar. Kurul izahnameyi onaylar, ancak bu formdaki değişiklikleri onaylamaz; denetim sonradan yapılır (III-52.1 sayılı Tebliğ md. 12 ve 13).

Reyting Var mı

Yatırım fonlarının derecelendirilmesi zorunlu değildir; Derecelendirme Tebliği derecelendirme yaptırmayı ihtiyari sayar. Fonların bir kredi notu da bulunmaz. Buna karşılık bir derecelendirme kuruluşu, talep olmaksızın fonlara yıldız veriyor. Kriterleri getiri, volatilite, Sharpe oranı, emsal karşılaştırması ve zamanlama yeteneğidir. Bu bir kredi notu değil, geçmiş performansa dayalı bir nottur.

Sonuç olarak ne risk değeri ne de yıldız, fonun bugün portföyünde ne taşıdığını gösterir. Bunun için KAP'ta aylık yayımlanan portföy dağılım raporuna bakılır.

Bu yazı 29 Eylül 2026 tarihindeki karar ve duyurulara dayanır. Genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş niteliği taşımaz.

Av. Adnan Dereli · İstanbul Barosu · Sicil 51995